ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

“Η Θεολογία ως Μαρτυρία

Το Ιεραποστολικό και Εκκλησιαστικό Όραμα του Αρχιεπισκόπου Τιράνων, Δυρραχίου και πάσης Αλβανίας κυρού Αναστασίου [Γιαννουλάτου]

Εκδήλωση εις Μνήμην του ενός Έτους από την Εκδημία του”

Διοργάνωση

Μνήμη και Πρωτοπορία

Σε συνεργασία με τους

Sankt Ignatios College, Södertälj, Σουηδία

Εργαστήριο Θρησκειολογίας και Βιοηθικής των Θρησκειών «Βασίλειος Φανάρας»  του Τμήματος Κοινωνικής Θεολογίας και Θρησκειολογίας του ΕΚΠΑ

Εργαστήριο Κανονικού Δικαίου

 του Τμήματος Κοινωνικής Θεολογίας και Θρησκειολογίας του ΕΚΠΑ

Συμπεράσματα του Συνεδρίου

Συναχθήκαμε εδώ, στο Συνοδικό Μέγαρο της Εκκλησίας της Ελλάδος, στις 16-18 Ιανουαρίου 2025, ποιμένες, θεολόγοι και πιστοί από την Ελλάδα, την Αλβανία και όλο τον κόσμο για να τιμήσουμε τη μνήμη του μακαριστού αρχιεπισκόπου Δυρραχίου, Τιράνων και πάσης Αλβανίας κυρού Αναστασίου (Γιαννουλάτου).

Μας σύναξε επί τω αυτώ ο σύλλογος φίλων των διαπολιτισμικών, διαθρησκευτικών και Ορθόδοξων ιεραποστολικών σπουδών «Μνήμη και Πρωτοπορία», σε συνεργασία με το Εργαστήριο Θρησκειολογίας και Βιοηθικής των Θρησκειών «Βασίλειος Φανάρας» του Τμήματος Κοινωνικής Θεολογίας και Θρησκειολογίας του ΕΚΠΑ και το Εργαστήριο Κανονικού Δικαίου του Τμήματος Κοινωνικής Θεολογίας και Θρησκειολογίας του ΕΚΠΑ, όπως και τη Σχολή του Sankt Ignatios College, Södertälj, Σουηδία. Το παρόν συνέδριο είναι τρόπον τινά «δίδυμο» και φυσική συνέχεια του Συνεδρίου που πραγματοποιήθηκε στη Σουηδία κατά το διάστημα 16-19 Οκτωβρίου του 2025, για το οποίο υπήρξε εξαρχής συνέργεια περισσότερων προσώπων των ως άνω φορέων.

Η πολύπτυχη και πολυσχιδής δράση του μακαριστού αρχιεπισκόπου Αναστασίου ξεδιπλώθηκε και φωτίστηκε από πολλές της όψεις με την άρτια γνώση και έρευνα των ομιλητών. Η κεντρική ομιλία του σεβασμιωτάτου μητροπολίτη Απολλωνίας και Φίερι κ. Νικολάου (Χύκκα) ανέδειξε το θεολογικό όραμα του αρχιεπισκόπου κυρού Αναστασίου και τη σημασία του για την εποχή μας, Ο σεβασμιώτατος εξάλλου μας καθοδήγησε διεξοδικά στις λεπτομέρειες του βίου και τα βήματα με τα οποία, παρά τις συχνά μεγάλες αντιξοότητες, ο μακαριστός αρχιεπίσκοπος προχώρησε στην υλοποίηση αυτού του οράματος, που έγινε βιωμένη πραγματικότητα και πράξη.

Πέρα από την κεντρική εισήγηση, κατά την εναρκτήρια συνεδρία συγκινητική υπήρξε η παρουσία του αρχιεπισκόπου Αθηνών κ. Ιερωνύμου, ο οποίος χαιρέτισε το Συνέδριο, η αποστολή χαιρετισμού από τον εν ενεργεία αρχιεπίσκοπο Τιράνων, Δυρραχίου και πάσης Αλβανίας κ.κ. Ιωάννη, των εκπροσώπων των πρεσβυγενών Πατριαρχείων, της πολιτικής ηγεσίας διά της Γ. Γραμματέως Ελληνισμού και Δημόσιας Διπλωματίας του Υπουργείου Εξωτερικών, κυρίας Μάιρα Μυρογιάννη, του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου διά του αντιπρύτανη κ. Χρήστου Καραγιάννη, και ασφαλώς των διευθυντών, προέδρων, κοσμητόρων των διοργανωτών φορέων. Η υψηλή αυτή συμμετοχή φανερώνει όχι μόνο τη σημασία και καταδεικνύει την εμβέλεια της προσωπικότητας του μακαριστού αρχιεπισκόπου, αλλά και αναδεικνύει τη στενή σχέση της Εκκλησίας με την ακαδημαϊκή θεολογία καθώς και την επιθυμία για τη συνέχιση των σχέσεων αδελφοσύνης, αγάπης και συνεργασίας μεταξύ των Εκκλησιών.

Η ακαδημαϊκή επιστημονική διάσταση του έργου του μακαριστού Αρχιεπισκόπου αναδείχθηκε με την εισήγηση του ομότιμου καθηγητή κ. Στέλιου Παπαλεξανδρόπουλου, της δρ. Εύης Βουλγαράκη-Πισίνα και άλλων ομιλητών. Η οικουμενική διάσταση της σκέψης του, όπως και η οικουμενική της απήχηση αναλύθηκε από τον δρ. Risto Jukko. Θεολογικές όψεις της συμβολής του στον τομέα της Πολιτικής Θεολογίας (δρ. Διονύσιος Σκλήρης), της συνεισφοράς του στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας (καθ. Ειρήνη Χριστινάκη), της Εκκλησιολογίας του και Λειτουργικής Θεολογίας του (κοσμήτορας Michael Hjälm), και ειδικώς η σημαντική συνεισφορά του στην Προπαρασκευή και τη Σύγκληση της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου της Ορθοδόξου Εκκλησίας (2014-2016) (π. δρ. Εμμανουήλ Παπαμικρούλης) ξεδίπλωσαν με ικανή πληρότητα την πολυδιάστατη συμβολή του.

Το συνέδριο έχει ως κεντρικό θέμα τη «Θεολογία ως Μαρτυρία». Και πράγματι η ιεραποστολική διάσταση πρόβαλε σε όλες τις εργασίες, σε άρρηκτη σύνδεση με τον πυρήνα της φυσιογνωμίας της Εκκλησίας, και ασφαλώς του ιεραποστολικού, εκκλησιαστικού και ποιμαντικού έργου του μακαριστού. Η θεολογία της Ιεραποστολής (καθ. Αθανάσιος Παπαθανασίου), η παρακαταθήκη του στην Αφρική (Rev. Dr. John Ngige Njoroge), η σχέση της ιεραποστολής ως θείας οικονομίας με την ανθρώπινη συνέργεια και δημιουργικότητα (Rev. Dr Milutin Janjic), η πρόσληψη της ιεραποστολικής θεολογίας του στη Ρουμανία (Rev. Prof. Cristian Sebastian Sonea), και διεθνώς (δρ. Risto Jukko), η ομιλητική διάσταση και τέχνη του κηρύγματός του (δρ. Νίκος Τσιρέβελος), η συμβολή του στο ιστορικό συγκείμενο της ανάδυσης της Ορθόδοξης και οικουμενικής ιεραποστολικής συνείδησης τον 20ό αι. (δρ. Εύη Βουλγαράκη), αναλύθηκαν διεξοδικά και ανέπτυξαν θεολογικά και ιστορικά, πρακτικά και θεωρητικά, τοπικά και παγκόσμια, με ενάργεια και πληρότητα τη συμβολή και κληρονομιά του.

Το συνέδριο ολοκληρώθηκε με το πάνελ των Ιεραποστολολόγων (Αθανάσιος Παπαθανασίου, Εύη Βουλγαράκη-Πισίνα, John Ngige Njoroge, Cristian Sonea, Risto Jukko, Milutin Janjic). Η μεγαλύτερη τιμή προς την κληρονομιά ενός σεβαστού ιεράρχη και δασκάλου είναι η κατάλληλη συνέχισή του, και αυτό απασχόλησε την κατακλείδα του συνεδρίου. Έτσι, στο καταληκτικό πάνελ συζητήθηκαν οι προτεραιότητες και δυσκολίες του ιεραποστολικού έργου της Εκκλησίας σήμερα. Αναδείχθηκε η ανάγκη διακονίας της ενότητας και συνεργασίας στο πεδίο της ιεραποστολής, διατρανώθηκε η σημασία της ιεραποστολής ως κεντρικής ενέργειας και ανάσας της Εκκλησίας. Η εκκλησία δεν υπάρχει ως μια περίκλειστη περιχαρακωμένη και αυτοεκπληρούμενη κοινότητα, ως καθεστώς, αλλά ως σώμα Χριστού που μερίζεται μη διαιρούμενο για τη σωτηρία του κόσμου κατά το σταυραναστάσιμο πρότυπο του Χριστού εν Αγίω Πνεύματι.  Για την κατάλληλη συνέχιση της κληρονομιάς του Αναστασίου, το συνέδριο ενημερώθηκε ως προς την πρόοδο των ιεραποστολικών σπουδών σε όλο τον κόσμο. Ιδιαίτερα τονίστηκε η ανάγκη της περαιτέρω καλλιέργειάς της Ιεραποστολικής ως ακαδημαϊκού αντικειμένου σπουδής και έρευνας. Είναι σημαντικό, η Ορθόδοξη ιεραποστολή που αναπτύσσεται με γεωμετρική πρόοδο σήμερα, να μην διέπεται από έναν ου κατ’ επίγνωση ζήλο, να μην ταλανίζεται από ακαταλληλότητα νοοτροπιών και πρωτοβουλιών, μήτε από κοσμικές επιθυμίες, όπως επεκτατικότητα, επικράτηση ή εθνικισμοί κάθε είδους. Η πράξη πρέπει να συμβαδίζει με τη θεωρία, και η ιεραποστολική δράση και διακονία της εκκλησίας να εναρμονίζεται με το πνεύμα του Ευαγγελίου και της χριστιανικής θεολογίας, με τη μακραίωνη ιστορική εμπειρία της Εκκλησίας και τη σπουδή της ποικιλίας και ομορφιάς του κόσμου, ώστε η πίστη να τον συναντά με τρόπο κατάλληλο και ελκυστικό, όπως το πραγμάτωνε η ξεχωριστή σε εύρος και ποιότητα συνεισφορά του μακαριστού αρχιεπισκόπου Αναστασίου.

Όλα μας προσφέρονται από τον προσφέροντα και προσφερόμενο Χριστό. Γι’ αυτό κι εμείς προσφέρουμε όχι τα ημέτερα, αλλά τα του Χριστού. Στη θεία Λειτουργία της Κυριακής κορυφώνεται το συνέδριο αυτό και ολοκληρώνεται με την επιμνημόσυνη δέηση για τον ένα χρόνο από την εκδημία του μακαριστού Αναστασίου, και με προσευχή για την Εκκλησία της Αλβανίας, της Ελλάδος και τον σύμπαντα κόσμο.

ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ

Θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε όλους τους διοργανωτές φορές για την πραγματοποίηση αυτού του συνεδρίου. Ανέλαβαν πολύ μεγάλες ευθύνες και κατέβαλαν πολύ κόπο.

Είναι προφανές ότι ευχαριστούμε πολύ τους ομιλητές που με τόση φροντίδα και μεράκι συνέταξαν τις ομιλίες τους, όλες καρπός μακροχρόνιας σχέσης με τη θεματική του συνεδρίου, αλλά και πρωτότυπης έρευνας και μελέτης.

Οι εισηγήσεις του συνεδρίου, καθώς και οι εισηγήσεις του συνεδρίου του Sankt Ignatios College, Södertälj, Σουηδία θα δημοσιευθούν αγγλικά στο διεθνές Ορθόδοξο επιστημονικό ιεραποστολικό περιοδικό Salt: Crossroads of Religion and Culture. Ευχαριστούμε τους συντελεστές του περιοδικού, την Εκδοτική και Συμβουλευτική Επιτροπή, την ομάδα υποστήριξής του (Εκδόσεις Μαΐστρος και Μνήμη και Πρωτοπορία), τους ανώνυμους κριτές, τους μεταφραστές και επιμελητές, και όλως ιδιαιτέρως τον π. Μιλούτιν Γιάνιτς για τις άοκνες και διαρκείς προσπάθειές του για τη χρηματοδότηση του συγκεκριμένου πολύπλοκου εγχειρήματος.

Στα ελληνικά θα διαμορφωθεί ειδικός τόμος πρακτικών του συνεδρίου, εμπλουτισμένος και από λίγα ακόμα άρθρα με αυστηρά κριτήρια επιλογής, που θα εκδοθεί από τη Μνήμη και Πρωτοπορία. Εδώ να ευχαριστήσουμε την Αρχιεπισκοπή Αθηνών για την αυθόρμητη κίνηση του μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου κ. Ιερωνύμου Β’ να υποστηρίξει οικονομικά το εγχείρημα αυτό.

Επιθυμούμε να ευχαριστήσουμε όλους τους ιεραποστολικούς συλλόγους που διέδωσαν το παρόν συνέδριο, το Πορευθέντες, τον Πανελλήνιο Χριστιανικό Όμιλο Ιεραποστολής, τον σύλλογο «Ιεραποστολική Συνοδοιπορία», τις εκδόσεις Ακρίτας, το Κίνημα της Χριστιανικής Δημοκρατίας, και όσους ακόμα δίχως επισημότητες το κοινοποίησαν καθώς και τους πολλούς φίλους της ιεραποστολής και του μακαριστού Αναστασίου που συνέβαλαν με άπειρους τρόπους.

Για την αίθουσα θέλουμε να ευχαριστήσουμε τον αρχιγραμματέα της Ιεράς Συνόδου θεοφιλέστατο Επίσκοπο Σκιάθου κ. Ιωάννη, καθώς και την κυρία Ειρήνη Χριστινάκη για τη διαμεσολάβηση και την πολύ αγαθή ιδέα να πραγματοποιηθεί το συνέδριο αυτό, εδώ στο συνοδικό μέγαρο της Εκκλησίας της Ελλάδος.

Οι χορηγοί μας αναφέρονται και στο επίσημο πρόγραμμα του συνεδρίου, αλλά θα επαναλάβουμε κι εδώ.

Ευχαριστούμε την Αρχιεπισκοπή Αθηνών για τη φιλοξενία συνέδρων και την υπόσχεση για τον τόμο των Πρακτικών, την Αποστολική Διακονία για τη γενικότερη υποστήριξη και τα αρχοντικά δείπνα, τις εκδόσεις Μαΐστρος (και τον σύζυγό μου Δημήτρη Πισίνα) που μοιράζονται τον ζυγό όλων μας των δράσεων, την Απαρχή για τα video.

Ιδιαιτέρως θέλω να ευχαριστήσω με χρονική σειρά τις μητροπόλεις Χίου, Θεσσαλονίκης και Μαντινείας και Κυνουρίας, διότι ανταποκρίθηκαν με περισσή προθυμία στο αίτημά μας για συνδρομή και μας στήριξαν με γενναιοδωρία και με ψυχή. Ένας λόγος περισσότερο, επειδή δεν προλάβαμε να τους αναφέρουμε στο επίσημο πρόγραμμα, αλλά και επειδή κατασίγασαν τον διαρκή θόρυβο και βόμβο άγχους που με ταλάνιζε μέχρι να συναρμολογήσουμε όλα τα κομμάτια αυτού του υπέροχου puzzle.

Ευχαριστώ επίσης τους εθελοντές μας, Δημήτριο Αλεξόπουλο, Αθηνά Αλμπάνη, Νεκταρία-Κυριακή Ασπιώτη, Βασιλική-Μαρία Βασιλείου, Θωμά Γαρουφαλή, Βασίλειο Μυλωνά και Θεοδώρα Παραγυιού, όλους υποψήφιους διδάκτορες και των δύο Τμημάτων της Θεολογικής Σχολής του ΕΚΠΑ για την πολυεπίπεδη συμβολή τους.

Ιδίως τον Βασίλειο Μυλωνά και τη Θεοδώρα Παραγυιού, ταμία και γραμματέα της Μνήμης και Πρωτοπορίας αντίστοιχα, τους ευχαριστώ για τη συμπόρευση στα πάντα και στην αφειδώλευτη γενναιοδωρία τους σε χρήμα και χρόνο για όλες και ειδικότερα για την παρούσα δραστηριότητα.

Ευχαριστίες οφείλονται και στους μεταφραστές εισηγήσεων, Δρ. Θεολ. Σπύρο Βουγιουκλάκη και κύριο Απόστολο Αποστολίδη.

Ασφαλώς άπειρες καρδιακές ευχαριστίες και σε όλους εσάς που νοιαστήκατε και παρακολουθήσατε τις εργασίες του παρόντος συνεδρίου.

Ας έχουμε την ευχή του μακαριστού Αναστασίου.